Cemiyet


Gazetecilikte 5N 1K Kuralı

 

Gazetecilikte 5N 1K Kuralı

 

Gazetecilik mesleğine dair sık duyduğumuz kavramlardan birisi; 5N-1K Kuralıdır. Bu kurallar (Ne, Nerede, Ne zaman, Neden, Nasıl, Kim) olarak formüle edilen temel bilgileri içermelidir. Haber, "5N-1K" formülündeki sorulara cevap verdiği sürece haberdir. Eğer haber bu sorulara cevap vermiyorsa, bu haber eksik haberdir. Eksik haber, okurun zihninde olayın kavranması, anlaşılması konusunda soru işaretleri uyandıran haberdir.

Bu sorulara dayalı bilgilerin hangisinin önemli olduğu ve öne çıkacağı, hangilerinin ise daha az önemli olduğu haberin konusuna göre değişir. Hatta bazı bilgiler bazı haberlerde gerekmeyebilir.  

Rutin Haberde "Ne" Sorusu Öne Çıkar

Rutin haberlerin pek çoğunda ne olduğu bilgisi öne çıkar. Kim, zaman, yer, sebep ve gerçekleşme şekli ya arka planda kalır ya da hiç verilmez. Bu bilgileri mutlaka vermek, özellikle de girişte vermek habere gereksiz ifadeler sokmak demektir. "Başbakan bugün Meclis’te AKP grup toplantı salonunda, saat 14.00’te, üç saat süren bir konuşma yaptı" gibi bir bilginin haberin anlamı açısından önemi yoktur. Çünkü yapılış şekli her zamanki gibidir. Bu toplantıda söylenenler önemlidir ve ne sorusunun cevabı öne çıkmalıdır.

Sıcak Haberde Yer, Zaman, Neden Önemli

Sıcak haberlerde ise yer, zaman, neden ve oluş şekli çok daha önemlidir. Örneğin bir uçak düştüğünde, uçağın ne zaman düştüğü, nerede düştüğü, neden ve nasıl düştüğü, içinde kimlerin bulunduğu eşit değerde önem taşıyan unsurlardır. Bu basit bir trafik kazasında, bir cinayette, yangında dahi böyledir. Kazanın, yangının, cinayetin nasıl ve neden meydana geldiği, nerede ve ne zaman olduğu önemlidir.

Konferansta Ne Konuşulduğu Önemli

Haberde 5N-1K bilgilerini doğru bir şekilde, somut olarak, tereddüde yer kalmayacak şekilde vermek gerekir. Ancak hangi bilginin öne çıkacağı ya da göz ardı edilebileceği haberin anlamına olan katkısına göre belirlenir. Mesela bir konferans haberinde ne konuşulduğuna odaklanmak gerekirken, katılan protokol üyelerini sıralamak haberin özünden uzaklaşmak anlamına gelir.

Nereden Sorusuna Cevap

Bu kavrama yeni dönem gazetecilik eğitim kaynaklarında bir "N" daha eklendiği belirtilmektedir. Alınan bilgilerin kaynaklarının neler olduğuna işaret eden "Nereden" sorusu ile birlikte bu kavramın "6N-1K" şeklinde revize edildiği ifade edilmektedir.

Araştırmacı Gazeteci Unvanı

Gazetecilik mesleği araştırmaya dayalı bir meslektir. Duyumlarla değil gerçek tespitlerle haber yapılması esastır. Ancak, her gazeteci bunu bu şekilde yapmadığı için gazeteciler arasından "araştırmacı gazeteci" unvanlı olanlar bir şekilde ayrıştılar.

1. Araştırmacı gazeteci, karşılaştığı bir olayı ya da aldığı duyumu öncelikle "Ne?" sorusunu sorarak aldığı cevaplarla net ve doğru bir şekilde ortaya koyar.

2. Olay belirlendikten sonra "yer" detayı önem kazanmaktadır. "Nerede?" sorusu ile habere konu olayın yeri belirlenir.

3. Kritik bir başka detay da "zaman"dır. "Ne zaman?" sorusunu sorarak gazeteci olayın yerinden sonra zamanını da netleştirir.

4. Bu tespitlerden sonra artık olayın ne şekilde gerçekleştiğine dair detaylı bilgiler gereklidir. "Nasıl?" sorusu haberi ortaya çıkaran en kapsamlı sorudur. Açık bir sorudur. Cevabının kapsamı çok değişken bir sorudur, can alıcı bir sorudur. Kısaca "Nasıl?" habercilikte en önemli sorulardan biridir.

5. Bir başka önemli soru ise "Neden?" sorusudur. Bu sorunun cevabı her zaman hazır bir şekilde olmayabilir. Gazeteci bu sorunun cevabını almak için çaba göstermek durumundadır. Zira "nerede, ne zaman" gibi soruların cevapları bellidir, ancak "neden?" sorusu ilk başta cevabı belli olmayan sorulardandır genelde. Önceleri varsayımlar yapılarak bir cevaba ulaşmaya çalışılır. Genelde varsayımlardan biri hep doğru çıkar, bazen de tamamen sürpriz cevaplar alınması söz konusu olabilir.

6. "N" olduğu belirtilen "Nereden?" sorusunun cevabı bazen açıklanamayabilir tam olarak ama gazeteci de bu bilgi saklıdır / olmalıdır.

7. Bir başka soru olan "Kim?" sorusu da haberin failini, kurbanını, kahramanını, vb. olaya dair kişileri belirlemek için sorulması gereken sorudur.

Kulaktan Dolma Bilgilerle Haber Yapılmaz

Haberciliğe daha ciddi yaklaşan gazeteler okuyucularına dünyada olup bitenlere ilişkin olabildiğince fazla ve doğru bilgi vermek amacındadır.

Gazetecilik, haberi doğru kaynaktan almakla yükümlüdür. Gazetecilik kulaktan dolma bilgilerle yapılmaz. Şantaj, karalama, kirletme, yalan haber, yıpratma gibi unsurları içermez. Gazeteci kanunlara saygılı, ahlaklı, namuslu, dürüst, çalışkan kişilerdir.

Gazetecilikte Farklı Unvanlar

Gazetecilik içinde muhabir, editör, grafikçi, foto muhabiri, yazı işleri müdürü, sorumlu yazı işleri müdürü, genel yayın yönetmeni gibi unvanları alır. Televizyonlarda da haber programları yapabilir, gazete ve dergilerde de çalışabilirler. Ayrıca kurumların basın yayın müdürlüklerinde de çalışma imkânlarına ulaşabilirler.

Olmazsa Olmazlarımız

Herhangi bir menfaat grubuna bağlanmadan, ilkeli, seviyeli, açık fikirli, dürüst, önyargılardan uzak ve kişilik haklarına saygılı olmak, gazeteciliğin olmazsa olmaz koşullarındandır.